A+ A A-

Rysunek techniczny maszynowy – Zasady wymiarowania

  • Opublikowano w Blog
  • Ilość odsłon: 1544

Rysunek techniczny maszynowy – Zasady wymiarowania

Rysunek techniczny to podstawa do wykonania jakiegoś przedmiotu. Jednak samo narysowanie go w rzutach prostokątnych to za mało. Same rzuty, bowiem informują nas o kształcie przedmiotu i szczegółach jego wyglądu, ale nie mówią nic o jego wielkości. Należy dodać konieczne wymiary, czyli zwymiarować go.

Przystępując do wymiarowania rysunku technicznego należy pomyśleć o osobie, która na jego podstawie będzie wykonywać dany przedmiot. Trzeba zadbać o to, aby nie zabrakło żadnego z potrzebnych wymiarów i aby można je było jak najłatwiej sprawdzić na materiale podczas obróbki.

Wymiarowanie jest to podawanie wymiarów przedmiotów na rysunkach technicznych za pomocą linii, liczb i znaków wymiarowych. Wymiarowanie jest jedną z najważniejszych czynności związanych ze sporządzeniem rysunku technicznego i objete jest wieloma zasadami. To powoduje, że rysunek staje się powszechnie zrozumiały i możliwe jest wykonanie przedmiotu zgodnie z wymaganiami konstruktora - autora rysunku.

Rysunek techniczny będący podstawą wykonania przedmiotu, narysowany bez wymiarów albo z błędami i brakami w zakresie wymiarowania nie ma żadnej wartości.

Ogólne zasady wymiarowania w rysunku technicznym maszynowym dotyczą:

  • linii wymiarowych i pomocniczych linii wymiarowych
  • strzałek-grotów wymiarowych
  • liczb wymiarowych
  • znaków wymiarowych

Linie wymiarowe

Linie wymiarowe rysuje się linią ciągłą cienką równolegle do wymiarowanego odcinka w odległości co najmniej 10 mm. Są one zakończone grotami dotykającymi ostrzem krawędzi przedmiotu, pomocniczych linii wymiarowych lub osi symetrii z reguły od wewnątrz linii, między którymi wymiar ma być podany. Przy braku miejsca groty można umieszczać na zewnątrz tych linii, na ich przedłużeniach.
Linie wymiarowe nie mogą się przecinać. Jedynym dopuszczalnym wyjątkiem od ogólnego zakazu przecinania się linii wymiarowych jest przecinanie się linii wymiarowych średnic w ich środku.

Pomocnicze linie wymiarowe

To są to linie ciągłe cienkie, będące przedłużeniami linii rysunku. Rysuje się je prostopadle do mierzonego odcinka.

Pomocnicze linie wymiarowe mogą się przecinać.

linie wymiarowe

strzałki-groty wymiarowe

  • Długość grota powinna wynosić 6-8 grubości linii zarysu przedmiotu, lecz nie mniej niż 2,5 mm.
  • Grot może być otwarty, zamknięty lub zamknięty i zaczerniony. Z reguły groty powinny być zaczernione. Na szkicach odręcznych dopuszcza się stosowanie grotów niezaczernionych.
  • Długość grotów powinna być jednakowa dla wszystkich wymiarów na rysunku.
  • Ostrze grota powinno mieć kąt rozwarcia, zawarty w przedziale 15÷90°.
  • Zasadniczo ostrza grotów powinny dotykać od wewnątrz linii, między którymi wymiar podajemy.
  • Przy podawaniu małych wymiarów groty można umieszczać na zewnątrz tych linii, na przedłużeniach linii wymiarowej.
  • Dopuszcza się zastępowanie grotów cienkimi kreskami o długości co najmniej 3,5 mm, nachylonymi pod kątem 45o do linii wymiarowej albo zaczernionymi kropkami o średnicy do 3mm.

groty wymiary

Liczby wymiarowe

  • Liczby wymiarowe pisze się nad liniami wymiarowymi w odległości 0,5 - 1,5 mm od nich, mniej więcej na środku. Wymiary liniowe (długościowe) podaje się w milimetrah przy czym oznaczenie "mm" pomija się. Wymiary kątowe podaje się w stopniach, minutach i sekundach, oznaczając je odpowiednio symbolami ° , ' oraz ''
  • Jeżeli zachodzi potrzeba podania wymiaru w innej jednostce, to za liczbą należy podać jej symbol bez żadnych nawiasów
  • Jeżeli linia wymiarowa jest krótka, to liczbę wymiarową można napisać nad jej przedłużeniem
  • Należy unikać umieszczania liczb wymiarowych na liniach zarysu przedmiotu, osiach i liniach kreskowania przekrojów.
  • Należy unikać przecinania się linii pomocniczych wymiarowych z liniami wymiarowymi innych wymiarów i z liniami rysunku
  • Wymiary powinny być tak rozmieszczone, żeby jak najwięcej z nich można było odczytać patrząc na rysunek od dołu lub od prawej strony
  • Jeżeli jest to konieczne, to trzeba w miejscach, gdzie mają być napisane liczby wymiarowe lub narysowane groty, przerwać linię rysunku
  • Wymiary nominalne pisze się pismem o wysokości min. 3,5 mm
  • Ułamki zwyczajne i odchyłki graniczne pisze się pismem o jeden stopień mniejszym (lecz nie mniej niż 2,5 mm)
  • Na dużych rysunkach poglądowych wysokość cyfr przyjmuje się odpowiednio do grubości linii rysunkowych
  • Na wszystkich rysunkach wykonanych na jednym arkuszu i w jednakowej podziałce liczby wymiarowe powinny mieć jednakową wysokość, niezależnie od wielkości rzutów i wartości wymiarów

liczby wym

Znaki wymiarowe

Do wymiarowania wielkości średnic i promieni krzywizn, gwintów stosujemy specjalne znaki wymiarowe.
Średnice wymiarujemy poprzedzając liczbę wymiarową znakiem Ø (fi). Znak ten pomija się gdy wymiar podany jest w postaci symbolu (d) oraz przed oznaczeniem gwintu.

Średnice powierzchni obrotowych przedstawione na rysunku w postaci niepełnego okręgu wymiaruje się jak na rysunkach poniżej.

wymiary srednice

Promienie łuków wymiarujemy poprzedzając liczbę wymiarową znakiem R. Linię wymiarową prowadzi się od środka łuku i zakańcza się grotem tylko od strony łuku.

Grubość płaskich przedmiotów o nieskomplikowanych kształtach zaznaczamy poprzedzając liczbę wymiarową znakiem x.

wymiary prom

Gwinty wymiaruje się przez podanie oznaczenia gwintu i jego długości użytkowej. Oznaczenie gwintu składa się ze znaku określającego rodzaj gwintu i jego wymiarów.

wymiary gwinty

 Znaki wymiarowe

ZnakNazwa znakuPrzykład zapisuZastosowanie
Ø średnica Ø100 wymiarowanie elementów okrągłych, kołowych
R promień R50 wymiarowanie promieni łuków
symbol boku kwadratu kwadrat  symbol boku kwadratu 10 wymiarowanie elementów kwadratowych
symbol n kata kąt, wielokąt 6 symbol n kata 20 wymiarowanie wielokątów foremnych z parzystą liczbą boków (poza kwadratem)
SR promień kuli SR50 wymiarowanie powierzchni kulistych
średnica kuli SØ40 wymiarowanie średnicy kuli
x grubość przedmiotu w jednym rzucie x5 wymiarowanie grubości jeżeli mamy tylko jeden rzut
symbol pochylenia powierzchni pochylenie powierzchni symbol pochylenia powierzchni 1:100 wymiarowanie powierzchni pochylonych pod małym kątem
 symbol dlugosci rozwiniecia długość rozwinięcia  symbol dlugosci rozwiniecia 200 wymiarowanie przedmiotów wygiętych po wyprostowaniu lub w rozwinięciu
znak luku długość łuku

znak luku
100

wymiarowanie długości łuku

Podstawowe zasady wymiarowania

Podstawowe zasady wymiarowania w rysunku technicznym dotyczą:

  1. Stawiania wszystkich wymiarów koniecznych
  • Zawsze podajemy wymiary gabarytowe (zewnętrzne), wymiary mniejsze rysujemy bliżej rzutu przedmiotu
  • Zawsze podajemy tylko tyle i takich wymiarów, które są niezbędne do jednoznacznego określenia wymiarowego przedmiotu
  • Każdy wymiar na rysunku powinien dawać się odmierzyć na przedmiocie w czasie wykonywania czynności obróbkowych
  • Wymiary powinny być umieszczane na tych rzutach, na których wymiarowane elementy przedmiotu widać najwyraźniej
  1. Niepowtarzania wymiarów
  • Wymiarów nie należy nigdy powtarzać, ani na tym samym rzucie, ani na różnych rzutach tego samego przedmiotu
  • Każdy wymiar powinien być podany na rysunku tylko raz i to w miejscu, w którym jest on najbardziej zrozumiały, łatwy do odszukania i potrzebny ze względu na przebieg obróbki
  1. Niezamykania łańcuchów wymiarowych

Łańcuchy wymiarowe stanowią szereg kolejnych wymiarów równoległych (tzw. łańcuchy wymiarowe proste) lub dowolnie skierowanych (tzw. łańcuchy wymiarowe złożone)
W obu rodzajach łańcuchów nie należy wpisywać wszystkich wymiarów, gdyż łańcuch zamknięty zawiera wymiary zbędne wynikające z innych wymiarów. Łańcuchy wymiarowe powinny więc pozostać otwarte, przy czym pomija się wymiar najmniej ważny.

  1. Pomijania wymiarów oczywistych

Pomijanie wymiarów oczywistych dotyczy przede wszystkim wymiarów kątowych, wynoszących 0o lub 90o, tj. odnoszących się do linii wzajemnie równoległych lub prostopadłych.

  1. Wymiarowania od baz

Wymiarowanie powinno uwzględniać proces konstruowania, wykonania przedmiotu i pomiary w trakcie kolejnych faz tego procesu. Należy obrać odpowiednie powierzchnie przedmiotu jako bazy pomiarowe niezbędne w trakcie jego wykonania. Rozróżnia się w związku z tym bazy: konstrukcyjne, obróbkowe, pomiarowe. Wybór następuje podczas tworzenia i opracowywania technologii. To jest trudny i szeroki temat, który przekracza ramy tego artykułu.

  1. Unikania wymiarowania niewidocznych zarysów i powierzchni przedmiotu

Takie fragmenty narysowane liniami kreskowymi nie powinny być wymiarowane w tym rzucie. Powinien powstać inny rzut albo przekrój, który już wyrażnie pokazuje ten fragment przedmiotu.

  1. Wymiarowanie równoległe

Polega na podawaniu wszystkich wymiarów równoległych do jednej bazy (powierzchni lub linii). Przy wymiarowaniu w układzie równoległym dokładność każdego wymiaru zależy tylko od dokładności samej obróbki, a nie zależy od dokładności innych wymiarów przedmiotu. Ten sposób wymiarowania stosuje się, gdy zależy nam na uzyskaniu dokładnego położenia pewnej ilości powierzchni przedmiotu od wybranej uprzednio bazy.

  1. Wymiarowanie szeregowe

Polega na wpisywaniu wymiarów równoległych jeden za drugim. Ten sposób wymiarowania stosuje się gdy zależy na dokładności wzajemnego położenia sąsiednich elementów przedmiotu.

  1. Wymiarowanie mieszane

To jest połączenie wymiarowania w układzie równoległym i szeregowym i jednoczy zalety obu tych sposobów. Dzięki takiemu wymiarowaniu, wszystkie ważne wymiary przedmiotu mogą być bezpośrednio podane, a zatem i bezpośrednio sprawdzone.

wym szereg

Temat „Rysunek techniczny maszynowy - zasady wymiarowania” to ważny, ale wąski zakres materiału z całej dziedziny wiedzy o tworzeniu rysunków technicznych. Warto zapoznać się również z zasadami rzutowania, rysowania przekrojów, przenikań i rozwinięć powierzchni, a także złożeń części. Innym ciekawym tematem jest pokrótce poruszone w tym artykule „ Wymiarowanie od baz”.

Każdy doświadczony technolog, ślusarz narzędziowy, monter maszyn i urządzeń doskonale wie, że podanie wymiaru to jeszcze nie wszystko. Wymiar musi być odpowiednio wybrany, po to aby był odpowiednio zmierzony przez wykonawcę detalu i w końcowym efekcie detal pasował do innych współpracujących detali.

Zmodyfikowano: poniedziałek, 22 czerwiec 2020 06:06

Odwiedza nas 56 gości oraz 0 użytkowników.

fundusze unia stopka